از بهار و برای بهار نوشتن دشوار است . بهار و خصوصا نوروز یکسر امید است و سرخوشی. بهار یک آغاز است که در میانه ی راه دچارش می شویم. باید به گذشته ای نگاه کنیم که آینده را می سازد . چه گذشته ای چراغ راه آینده می تواند باشد ؟ گذشته ای که تاریک است و آینده ای که خاکستری ! ؟ با نگاهی به این همه ناکامی و تورق تاریخ معاصر چه امیدی می توانیم به آینده داشته باشیم . 

این که چگونه این سال را شروع کردیم و چگونه به پایانش رساندیم را همه در روزنامه ها و مجلات و سالنامه های رنگارنگ خوانده ایم . اما ورای این ها به این نکته می رسیم  که هیچ امیدواری در این همه اخبار خوب و بد نیست ! هیچ نوید روزهای خوب و خوش نیست که بخوانیم و خوشحال شویم .

آیا این عدم امیدواری خاصه ی این سال هاست  ؟ یا این که این نومیدی به آینده در میان ما ایرانی ها اپیدمی شده است ؟

علی رغم فطری بودن داشتن امید به روزهای خوب در انسان خصوصا با آمدن بهار اما باز هم مسئله ای که ما و البته نسل ما را به آینده امیدوار کند نیست . صادق هدایت ناامید بودن را بهتر از امیدوار بودن می داند . چرا که امید دادن همیشه آغشته به دروغ است و امیدوار بودن ، توهم .

وقتی به نسل انقلاب و آمال و آروزهای بزرگ آن ها نگاه می کنم  بیشتر به هدایت حق می دهم .

ناامید بودن نسل ما خروجی تجربه ی یک صد سال اخیر خاصه سه دهه گذشته است . که اتوپیست نباشیم . که واقع بین تر باشیم و با واقعیت سر و کار داشته باشیم نه حقیقت. واقعیت آن چیزی است که هست و حقیقت آن چیزی است که باید باشد .

اشاره های حافظ و خیام و آن نسل از شعرا به بهار که آمیخته با عیش و طرب و شادمانی است نتیجه ی بی تفاوتی مردم آن دوره به جریانات اجتماعی بوده است که دنیا را به به خود واگذارده اند و خود را به خوش گذرانی . نه این که صرفا حافظ این گونه بوده باشد . این خاصیت آن دوره است :

خوش تر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست . . . . ساقی کجاست گو سبب انتظار چیست

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست . . . . برخیز و به جام باده کن عزم درست . . .

اما وقتی به شعرای معاصر همچون و سایه و اخوان و عارف نگاه می کنیم همه نومید هستند و از بهار شکایت دارند :

ارغوان . . . این چه رازی است که هر بار بهار با عزای دل ما می آید . . . . که زمین هر سال از خون پرستو ها رنگین است . . .

بس که همپایش غم و ادبار می آید فرود . . . . .بر سر ما عید چون آوار می آید فرود . . . 

این نسل – منظور مردم این سده است – نمی تواند بی قید باشد و خوش باشد و شاد. که جامعه اش درگیر استبداد است و مردمش دربند زور. نوعی تعهد اجتماعی را در آن می بینیم که نمی تواند در شعرش امید واهی بدهد .

با این وضع آیا باز هم باید به آینده امید وار بود ؟

هر چه هست سال نو شده است و رخت کهن باید از تن درید . آرزوی سال خوب برای همه . . .  

هنوز روی انگشتم اثر مهر انتخابات وجود دارد... بله من هم رای دادم ...ولی با قبل فرقی بزرگ داشت، دست و دلم می لرزید! وقتی به خاتمی رای دادم در پوست خود نمی گنجیدم ، انگار که وظیفه ام را به خوبی انجام داده ام... ولی امروز رای ام را که در صندوق انداختم و بعد از خداحافظی با دوستان و همراهانم، بغضی شدید گلویم را می فشرد ... یاد مجلس ششم افتادم ... زنده یاد احمد بورقانی و علیرضا رجایی سر لیستم بودند و امروز...

همه

      لرزش دست و دل ام

                              از آن بود

که عشق

          پناهی گردد

پروازی نه

گریزگاهی گردد

آی عشق آی عشق

چهره ی ِ آبی ات پیدا نیست.

                                      احمد شاملو

ولی متاسفانه در دنیای سیاست باید عملگرا بود و نه ایده ال گرا....اینطور نیست؟

شرکت در انتخابات مجلس هشتم در نظر اول با توجه به رد صلا حیتهای گسترده و عدم امکان تبلیغات گسترده با توجه به قانون جدید تبلیغات ( زدن پوستر و بنر و اسم و عکس کاندیداها ممنوع است ) و حذف چهره های شاخص اصلاح طلب برای اصلاح طلبان بی تاثیر و متعاقبا" بی دلیل جلوه می کند.

 شرکت نکردن در انتخابات یک امر اعتراضی خواهد بود ولی در عین حال منفعلانه است. ما باید دنبال راهی بگردیم که هم اعتراض مان را بکنیم و هم از این حالت انفعالی خارج بشویم.

عماد بهاور

همه می دانند که انتخاباتی غیرآزاد در جریان است؛ با این حال بسیاری از اصلاح طلبان از کارگزاران و اعتماد ملی گرفته تا جبهه مشارکت و نهضت آزادی اعلام کرده اند که در انتخابات شرکت خواهند نمود. اگر چه این مشارکت تنها محدود به حوزه هایی است که در آن ها اصطلاحاً «رقابت موثر» وجود دارد، اما باز هم شرکت در چنین انتخاباتی نیازمند توجیحات و استدلالات محکمی است که بتواند از یک سو ابهامات ذهنی مردم را رفع کرده و از سویی دیگر پاسخگوی انتقادات اپوزیسیون رادیکال باشد.  پس تلاش نگارنده در این نوشتار این است که «تا حد امکان» تصویری از ذهنیت و وضعیت فعالین اصلاح طلب را برای آن ها که بیرون از این ذهنیت و وضعیت قرار دارند (چه مردم عادی و چه اپوزیسیون رادیکال) به نمایش گذارد . . . . .

مجتبی خندان 

بغض آغشته به اشک که نهفته در آهنگ پایانی فیلم سنتوری است را کسی نمی تواند پنهان کند . که چه آمد بر سر علی ؟  شاید جواب این سوال را هانیه در سکانس پیاده روی بر لبه ی جوی به جاوید می گوید که :

حالم از این مملکت خشن ، دروغ گو ، بی رحم که همه رو معتاد و بدبخت می کنه به هم می خوره . .

لعنتی تلخ به جامعه ای افسار گسیخته ، شاید هم به فرهنگی مسموم و خراب که علی به پدرش می گوید :   

اینم زندگی شد شماها برای ما درست کردید ، همه رو دوایی کردین . . .

اضطراب و دل واپسی مستتر در کل فیلم را شاید بتوان نشانه ای از احوالات همه ی جوان های این نسل  برشمرد. ترس از آینده ای نامعلوم و خاکستری ذهنیت این نسل را خراب کرده و جامعه او را سرکش بار آورده است :

مجوز همه کنسرتاشو لغو کردن ، کاستشو نذاشتن بده بیرون . . . .

این دل ناگرانی پنهانی را مهرجویی استادانه با تکنیک دوربین روی دست در کل فیلم رسانده است . تا جایی که حتی هیچ سکانس و پلانی را نمی بینید که دوربین روی سه پایه آرام و مطمئن باشد .

شاید طغیان هانیه در برابر سرکشی های علی –  فارغ از خوب یا بد بودن تصمیمی که می گیرد – سرانجام زندگی جوان هایی است که در این جامعه ی بی هویت و بی هدف زندگی می کنند، درس می خوانند، کار می کنند و ازدواج می کنند. زندگی هایی که به مویی بسته است - سکانس باد و باران -

گواه فرار از این مدل زندگی ها التماس علی به روانکاوش در فینال قصه است که بگذارد در این آسایشگاه بماند. اجتماع خراب و درنده خویی های آن علی را وادار به گفتن این جمله می کند که :

تو رو خدا نذارین بر گردم تو اون شهر خراب وحشی ، باز دوباره همون می شه ها . 

علی این را می داند که اگر به همان بستر باز گردد دوباره اعتیاد و دوباره جنگ اعصاب و دوباره همه ی مسائل قبل. گویی این یک اپیدمی است .

هر چه هست اما این فرجام تلخ علی است که هر روز کنار کوچه و خیابان یا حتی میان دوستان و آشنایان می بینیم .

امیر حسین کاظمی

او فکر و ذکرش ایران زمین بود و سربلندی ایرانیان . با مرور خاطرات دولت مردان خارجی و دست اندرکاران داخلی شبهه ای در صداقت و شرافت و ایران دوستی او باقی نمی ماند و این اخلاق پسندیده الگوی مناسبی برای همه ما ایرانیان و بخصوص نسل جوان ما می تواند باشد . وفاداری او به قانون نکته بسیار برجسته ی است . پس از واقعه 25 مرداد و کودتای نافرجام ، زمانی که دکتر فاطمی از وی تقاضا می کند تا از وزارت امور خارجه استعفا دهد و عهده دار وزارت دفاع گردد . ایشان سئوال می کند که :"برنامه تان چیست ؟" و دکتر فاطمی پاسخ می دهد :" برنامه من این است که تا ظهر امروز پنجاه نفر را اعدام کنم ". دکتر مصدق با صدای بلند فریاد می زند :" با چه قانونی ؟" و دکتر فاطمی در جوابش می گوید :" با قانون انقلاب " اما دکتر مصدق می گوید :" قانون من قانون اساسی است ، قانون انقلاب نیست . من یک عمر از قانون دفاع کردم" .

 پویان فخرایی

سایت کلوب جای خوبی است برای مباحثه، روزی در حال گشت زدن در آن بودم که متوجه نکته ای شدم که در کلوب مهندس بازرگان گروهی از کسانی که خود ارادتمند او می دانند در جواب گرایش سیاسی، عنوان چپ را برگزیده بودند.

وقتی از ایشان می پرسیدم رابطه چپ بودن و ارادت به بازرگان چیست جواب درستی به دست نمی آوردم و آخر سر به این نتیجه رسیدم که ایشان مفهوم درستی از «چپ» ندارند.

در جواب سوال من، یکی از این دوستان چند سوالی را از من پرسید:

عماد بهاور 

شرکت یا عدم شرکت در انتخابات به خودی خود حاوی هیچ ارزشی نیست. شرکت یا عدم شرکت از نظر نیروهای اصلاح طلب دموکراسی خواه (چه داخل حاکمیت و چه بیرون از حاکمیت) تنها تاکتیک های سیاسی هستند. باید دید که مشارکت در انتخابات تا چه حد در راستای استراتژی های ما است.

برای برخی از گروه های سیاسی مانند ملی مذهبی ها و نهضت آزادی ایران، تقویت فرایند استقرار دموکراسی به عنوان استراتژی مطرح است. حال ممکن است گاهی شرکت و گاهی عدم شرکت در انتخابات به تقویت این فرایند کمک کند. به عنوان مثال در انتخابات پیشین ریاست جمهوری دلایلی وجود داشت که مجموعه نیروهای اصلاح طلب دموکراسی خواه را به این نتیجه رساند که تاکتیک شرکت در انتخابات و حمایت از دکتر معین به فرایند استقرار دموکراسی کمک می رساند؛ برخی از این دلایل چنین بود:1- خطر روی کار آمدن و تسلط نیروهای افراطی محافظه کار در کشور، 2- اتحاد اصلاح طلبان دموکراسی خواه بر سر تشکیل جبهه دموکراسی خواهی و حقوق بشر، 3- وجود امکان رقابت نسبتا مناسب اصلاح طلبان با سایر گروه های محافظه کار و ...

در انتخابات دوره هفتم مجلس اما وضع بدین گونه نبود. رد صلاحیت گسترده اصلاح طلبان و عدم امکان رقابت، عدم وجود اجماع میان اصلاح طلبان و عدم قطعیت اصلاح طلبان در انتخاذ تصمیم مبنی بر خروج از حاکمیت، هیچ گونه امکانی برای شرکت در انتخابات به عنوان تاکتیکی برای تقویت فرایند دموکراسی پدید نیاورد. شاید حتی شرکت در انتخابات نتیجه عکس داده و فرایند تضعیف دموکراسی را تقویت می کرد. در چنین شرایطی عدم شرکت تاکتیک اصلاح طلبان دموکراسی خواه بود.

پس چنانچه در بالا آمد، هیچ گاه به طور قطع و یقین تا هفته های آخر منتهی به انتخابات نمی توان تصمیم گرفت که کدام تاکتیک در راستای استراتژی مذکور است. اتخاذ تصمیم در این زمینه منوط به بررسی آخرین شرایط انتخاباتی است و پیش از آن تمام تلاش ها در جهت تغییر آخرین شرایط و تعیین آخرین وضعیت خواهد بود. هنگامی که در وضعیت آخر قرار گرفتیم آنگاه باید تصمیم گرفت که شرکت در انتخابات برای فرایند دموکراسی مفید است یا عدم شرکت در انتخابات.

گروه هایی که از ابتدا و از ماه ها قبل از انتخابات شرکت و یا عدم شرکت را به عنوان استراتژی خود ( و نه تاکتیک) مشخص می کنند قطعا جزو «دموکراسی خواهان اصلاح طلب» نخواهند بود. آنها که مشارکت بلاشرط را (در هر شرایطی حتی در شرایط انتخابات غیر آزاد و غیر رقابتی) به عنوان یک استراتژی بر می گزینند، دموکرات نیستند و آن ها که عدم شرکت و تحریم را از ابتدا به عنوان استراتژی بر می گزینند، اصلاح طلب نیستند. این دو دسته از گروه ها شامل محافظه کاران و اصلاح طلبان سنتی و یا اپوزیسیون رادیکال و برانداز می باشند.

انتخابات حاضر اما از حیث انتخاب تاکتیک مناسب بسیار پیچیده است : از یک سو تمام شواهد حکایت از برگزاری یک انتخابات غیرآزاد، غیررقابتی و غیرعادلانه دارد و این خود به اندازه کافی دلیلی برای عدم شرکت در انتخابات خواهد بود. در حقیقت نه امکان رقابت وجود دارد و نه شرکت در انتخابت غیررقابتی به فرایند دموکراسی کمک می کند. بنابراین بدیهی است که در تحلیل اولیه اذهان عمومی به سمت عدم شرکت سوق پیدا خواهد کرد.

از سویی دیگر اما اتفاقاتی رخ داده است که مجموعه اصلاح طلبان دموکراسی خواه در بیان نظر قطعی بر عدم شرکت در انتخابات کمی تامل و شک کرده اند. توضیح دادن این شرایط بسیار دشوار است و شاید نیاز به نگارش مقاله ای تفصیلی باشد. اما شاید گفتن این جمله بسنده کند که این انتخابات در واقع مهم و تعیین کننده نیست و همه چیز موکول به پس از انتخابات شده است. در حقیقت هرکسی هرکاری می کند برای تغییر شرایط پس از انتخابات است. چه رفتار کروبی و حزبش و چه رفتار هاشمی در عدم ثبت نام افرادش و چه رفتار مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب در شرکت محدود با وجود رد صلاحیت اعضایشان، همگی بیانگر آن است که باید هر طوری که شده از این انتخابات گذر کرد. شاید آن ها همه احساس کرده اند که این انتخابات بیشتر از آنکه یک انتخابات باشد یک ( تله) است. نوع رفتار و واکنش افراد و گروه ها در این انتخابات در تحولات آینده سیاسی ایران بسیار تعیین کننده خواهد بود. (توضیح این شرایط و بیان شواهد آن در حوصله این یادداشت نیست(

حال که مجموعه اصلاح طلبان داخل حاکمیت به دلیل شرایط سیاسی کشور در یک اقدام پراگماتیستی تصمیم به شرکت (محدود یا گسترده) در انتخابات غیر رقابتی گرفته اند، تصمیم گیری برای نیروهای ملی مذهبی و نهضت آزادی نیز بسیار دشوار شده است. قطعا هر تصمیمی که گرفته شود در راستای استراتژی تقویت فرایند دموکراسی خواهد بود. باید به هر طریق ممکن از این انتخابات به سلامت گذر کرد. آن سوی زمان اما اتفاقی رخ خواهد داد.

مجتبی خندان

در ترکیه گویی همه چیز در مسیر درست خودش در حال حرکت است . از رشد بی صدا و آرام دمکراسی در بدنه حاکمیت آن تا همگن شدن اسلام و دمکراسی و تجربه ی بی هزینه و بی خون ریزی این لقاح در بستر دولت و نظام فعلی ترکیه .

تجربه ی جدید دولت مداری در ترکیه شاید درس های زیادی برای جهان اسلام – خاصه ایران اسلامی – دارد . تجربه ای که سال ها روشنفکران دینی ایرانی - و البته منطقه - برای تحقق آن نظریه پردازی ها کرده اند .

تجربه حکومت و دولت دینی – اسلامی - در ایران آن هم در سه دهه گذشته و بی جواب ماندن تمام خواسته های مردم و به انحراف کشیده شدن نیاز هایی که منجر به انقلابی که منتج به تشکیل حکومت اسلامی شد ، توسط حاکمیت ، طی این سال ها، عملا مردم ایران و چه بسا همه ی دنیا را از تجربه ی دینی بودن یک حکومت مایوس کرد.

اما در ترکیه دولت دین مداران – نه حکومت دینی -  نیاز های مردم را در کمتر از شش یا هفت سال به خوبی پاسخ می دهد . تا آن جایی که تجربه ی شیرین این تیپ از دولت مردان و زحمات آن ها باعث می شود که این بار بدنه ی لاییک مردم هم به اسلام گراها رای دهند.

اسلام گراها در ترکیه در عمل نشان دادند که سکولار هستند. این که در دادن خدمات به شهروندان ترک هیچ حدی نمی شناسند و برایشان مهم نیست کسی که از دولت خدمات می گیرد  دین دار است یا بی دین ، مسلمان است یا مسیحی ، با حجاب است یا بی حجاب و یا اصلا آن ها را قبول دارد یا مخالف آن هاست ، مهم ترین شاخصه ی سکولار بودن حزب عدالت و توسعه است . شاید یکی از مهم ترین تعاریف سکولاریسم را بتوان در رفتار این دولت پیدا کرد . 

در کل تنها با صحبت کردن از یک موضوع  – بخوانید شعار -  نمی توان جامعه را به همان سمت سوق داد . پیش بینی شرایط تحقق عملی آن شعار قبل از خرج کردن آن برای مردم ، یکی از شروط سخن گفتن از موضع یک رییس جمهور یا به عبارتی دولت مرد است . که اگر درست برآورد نشود امکان این می رود که بازخورد بد آن شعار بر علیه شعار دهنده طغیان کند .

یکی از شعار های انتخاباتی آقای عبدالله گل، ملغی کردن قانون چند ساله ی منع حجاب در اماکن عمومی در این کشور بوده است. به طور قطع ایشان و حزب متبوعش از پیامد های طرح این شعار آگاه بودند و از تابو بودن آن در نزد بدنه ی قوی لاییک در ترکیه نیز آگاه بودند. اما با قدرت این شعار و البته شعار های دیگر را در برهه ی انتخابات مطرح کردند.

چند ماه از پیروزی حزب عدالت و توسعه در ترکیه نگذشته است که طرح ملغی کردن قانون منع حجاب در اماکن عمومی ترکیه از طرف دولت به مجلس می رود. و البته رای می آورد.  و چند روز پیش آقای گل قانون مصوب مجلس را امضا می کند. این یعنی تحقق عینی یک شعار انتخاباتی که با آن شعار کلی رای به صندوق عدالت و توسعه ریخته شد. پس اجرای آن شعار علاوه بر این که احترام به رای دهندگان ترک است، احترام به خودشان نیز محسوب می شود که به صحبت و وعده ای که داده اند مسئولیت دارند و خیلی صحیح آن مسئولیت را ادا می کند.

آن ها به جای آن که تابلوی اسلام را علم کنند زیبایی خدمت رسانی را قاب می کنند. که خود اسلام است . اما در ایران که صدای بلند اسلام از همه جا به گوش می رسد چیزی از خدمت رسانی واقعی قابل رویت نیست .

آقای محمود احمدی نژاد در شعار انتخاباتی خود وعده و شعار آوردن نفت بر سر سفره های مردم را مطرح کرد . که با کارشناسی خوبی که در انتخاب این شعار شده بود توانست رای خوبی را به صندوق احمدی نژاد بریزد . اما بعد از گذشت یک سال از تصاحب پست ریاست جمهوری به راحتی اعلام می کند که من هرگز چنین شعاری نداده ام . و منکر هر چه صحبت تلویزیونی و مطبوعاتی و رادیویی می شود.

ایشان خیلی صریح می توانست در مصاحبه ای بگوید من از مردم عذر می خواهم شرایط تحقق آن شعار من مهیا نیست و فعلا نمی شود .

شانه خالی کردن یک نفر که هفده میلیون رای به همراه دارد از زیر بار یک شعار انتخاباتی چه معنی ای می تواند داشته باد .

شاید تفاوت پیشرفت ترکیه و پس رفت ما در همین جمله ی قران باشد :

لم تقولون مالاتفعلون . . . .