علی اکرمی

مقدمه:

حضور سولانا و ارائه " بسته پيشنهادي" جديد اتحاديه اروپا مجدداً بحث انرژي هسته اي را به مهمترين بحث سياسي روز ايران تبديل نموده است (مساله اي كه حتي افشاگري هاي همزمان پاليزدار نيست نتوانست از اهميت آن بكاهد) در نوشتار حاضر سعي شده تا به تحليل مفروضات و احتمالات ممكن در ادامه روند موجود با ديد غير خوشبينانه پرداخته شود و نقد و نظر صاحبنظران مي تواند به ادامه بحث و تصحيح تحليل ذيل كمك نمايد.

 فرضيات:

1- اتحاديه اروپا كاملا نظرات ايالات متحده را در مورد نحوه برخورد با ايران پذيرفته است و سفر اخير بوش به اروپا نيز مويد همين مطلب است.

2- گفتگوي هفته گذشته يوشكا فيشر با راديو فردا پاسخي شفاف به بسياري از سوالات در مورد نظر اتحاديه اروپا نسبت برنامه هسته اي ايران بود،‌ فيشر مدعي شد كه آنها اعتقاد دارند ايران " از فرصت غني سازي تحت قوانين آژانس بين المللي انرژي اتمي براي رسيدن به آستانه دستيابي به فن آوري بمب اتمي استفاده مي كند"‌و مي خواهد تا مرز "‌خطوط قرمز " به پيش برود، فيشر براي اثبات حرف خود به توليد بي دليل آب سنگين توسط ايران اشاره كرد در حاليكه براي مصارف نيروگاهي و پزشكي هسته‌اي "آب سبك" كفايت مي كند.

3- بسته پيشنهادي اتحاديه اروپا به ايران كاملاً غير شفاف غير جذاب و فقط مشتمل بر برخي وعده ها در قبال تضمين قطعي تعليق غني سازي توسط ايران است.

4- دولتمردان ايالات متحده از سالها پيش و عليرغم گزارش سال گذشته دستگاههاي اطلاعاتي اين كشور، معتقدند ايران در آرزوي:

الف- برتري نظامي در منطقه و تضعيف هژموني آمريكا در خاورميانه

ب- كنترل منابع انرژي نفت و گاز خاورميانه

ج- از بين بردن اسرائيل ( محبوبترين رژيم براي سردمداران آمريكا)

است، هر كدام از اين فروض به تنهايي براي دشمني آمريكا با يك كشور كفايت مي كند. ايالات متحده كمر به سرنگوني حاكميت جمهوري اسلامي بسته و در اين راستا نيز استفاده از " هر ابزاري" را محتمل مي داند. (تحريم- تحريك و حمايت از گروههاي مسلح عليه جمهوري اسلامي – حمله محدود و يا حتي حمله گسترده)

5- احتمال هرگونه اقدام خشن و غير ديپلوماتيكي در ماههاي آخر رياست جمهوري بوش وجود دارد،

 در صورت پيشي گرفتن اوباما بر نامزد جمهوري خواهان تغيير فضاي سياسي ايالات متحده ممكن است موجب تغيير نگرش شهروندان امريكايي به اولويتهاي يك رئيس جمهور شود،

و پيشي گرفتن مك كين جمهوري خواه بر نامزد دموكراتها هم مي تواند به معناي موافقت شهروندان امريكايي با سياستهاي جنگ طلبانه نئوكانها تلقي شود.

6- دولت ايران تجربه دلنشيني از مذاكرات بي حاصل سالهاي گذشته دارد و برخي از تندروهاي حاكميت به راه اندازي چندين آبشار سانتريفوژ را با وجود تحريم شوراي امنيت و مخالفت اتحاديه اروپا به عنوان پيروزي ارزيابي مي كنند.

7- از ديد حاكميت جمهوري اسلامي مساله انرژي هسته اي موضوعي مستقل و داخلي است كه نمي بايد در مجموعه روابط اقتصادي و سياسي ما با ديگر كشورها مطرح شود، حال آنكه حداقل كشورهاي 2+5 (1+5 و ايتاليا) اينگونه نمي پندارند.

 8- در سه سال گذشته ايالات متحده پس از ارائه هر بسته پيشنهادي به ايران و عدم پذيرش ايران يك قطعنامه عليه ايران به شوراي امنيت سازمان ملل متحد ارائه كرده است كه اين قطعنامه ها "بدون حتي يك راي مخالف" به تصويب رسيده اند.

 9- گروههاي در داخل ايران اعتقاد دارند كه ايستادي بر سر موضع در مورد انرژي هسته اي باعث كاهش توجه دولتهاي غربي به مسائل مربوط به حقوق بشر در ايران مي شود.

10- شبه نظاميان شيعه متمايل به ايران در "زمانهاي خاصي" به دولتهاي طرفدار ايالات متحده در كشورشان حمله مي كنند. و در همان مقاطع نيز گروههاي نظامي مخالف جمهوري اسلامي نيز در داخل كشور به فعاليت گسترده تري مي پردازند.

احتمالات :

بسته پيشنهادي جديد نيز فاقد هرگونه جذابيت براي ايران است و با توجه به تكرار پيش شرط تعليق غني سازي احتمالا دولت ايران بسته پيشنهادي جديد را نيز مانند بسته هاي قبلي رسما رد مي كند، دستگاههاي تبليغاتي ايالات متحده و اروپا نيز عملاً با فضا سازي و تحريك مقامات جمهوري اسلامي آنان را به رد بسته پيشنهادي ترغيب مي كنند.

اتحاديه اروپا شايد بسته پيشنهادي مبهم ديگري هم در 6 ماه آينده به ايران به ايران ارائه كند بسته اي كه با هدف رد شدن از سوي ايران تدوين و ارائه مي شود تا به جهانيان اثبات كند جمهوري اسلامي ظرفيت مذاكرات ديپلوماتيك و تمكين از خواسته هاي جامعه جهاني را ندارد.

ادامه اين روند موجب موفقيت ايالات متحده در تصويب قطعنامه هاي كاملا جدي عليه ايران خواهد شد قطعنامه هايي كه از تحريم صادرات بنزين و ممنوعيت خريد نفت ايران شروع و تا حد ممكن گسترش مي يابد و در چنين شرايطي "حملات محدود" احتمالي اسرائيل عليه "تاسيسات عادي نظامي" ايران به اسم حمله پيشگيرانه به تاسيسات هسته اي (نظير انچه در سوريه رخ داد) مي تواند از سوي اتحاديه اروپا و امريكا مشروع و منطقي تبليغ شود.

مجموعه اين شرايط فضا را براي شورويزاسيون ايران و فروپاشي داخلي فراهم مي‌كند

تورم افسار گسيخته در مركز و تضعيف اعمال سلطه حاكميت در مناطق مرزي موجب ظهور شورشهاي اجتماعي در مناطق مختلف و تقويت حركتهاي جدائي طلبانه در نقاط قوميت نشين خواهد شد.

معتقدان به ايدئولوژي حاكميت نيز در فقدان حريفي كه از روبرو حمله كند انسجام ايدئولوژيك خود را از دست خواهند داد و در مدتي كوتاه به دليل سهم خواهي هاي برآورده نشده شان به يكي از معضلات حاكميت بدل خواهند شد.

سوال :

چه گزينه هايي در ادامه روند مذاكرات ايران و جامعه جهاني در مورد مسائل مربوط به انرژي هسته اي ممكن و مطلوب است؟

با توجه به برنامه شفاف ايالات متحده و اتحاديه اروپا براي پيشبرد گام به گام سياست برخورد با ايران و تغيير ديپلوماسي عليه اين كشور در شرايط كنوني زمان نيز در جهت خلاف منافع ايران حركت مي كند با مطول شدن پذيرش خواست شوراي امنيت سازمان ملل توسط ايران، فضا هر روز بيش از روز گذشته براي اجراي سياستهاي ايالات متحده مساعد مي شود.

با توجه به فرض ذكر شده احتمال انجام اقدامات غير مسالمت آميز توسط بوش در ماههاي پاياني دوره رياست جمهوري به نظر مي رسد ايران بيش از هرچيز به تسكين ولو موقت پرونده انرژي هسته اي تا بعد از انتخابات رياست جمهوري ايالات متحده نياز دارد.

در اين شرايط منطقي ترين پيشنهاد براي جمهوري اسلامي كهقابليت پذيرش توسط ديگر كشورها را نيز داشته باشد مي تواند اعلام موضع زير باشد:

"تعليق موقت غني سازي اورانيوم تا بعد از انتخابات رياست جمهوري آمريكا به شرط تعليق قطعنامه هاي شوراي امنيت سازمان ملل عليه ايران و تحريمها و محدوديتهاي دولتهاي اروپايي و امريكا عليه پروژه هاي صنعتي ايران"

ايران بايد در اين راستا يا از اتحاديه اروپا درخواست نمايد كه بسته اي با حداقل شرايط فوق به او پيشنهاد نمايند و يا در يك سياست رو به جلو خود بسته فوق را تعريف و به جاي بسته شعارگونه فعلي اعلام و ارائه نمايد